Σήμερα οι οθόνες μας θα γεμίσουν με φωτογραφίες, ευχές και γλυκανάλατα σλόγκαν για την Παγκόσμια Ημέρα του Πατέρα. Είναι η μέρα που η κοινωνία θυμάται να βάλει ένα φίλτρο τρυφερότητας πάνω από έναν ρόλο που τις υπόλοιπες 364 ημέρες του χρόνου τον αντιμετωπίζει με μια ιδιότυπη, σκληρή απάθεια. Αν κοιτάξεις πίσω από τις έτοιμες καρδιές των social media, θα βρεις το πιο βαθύ παράδοξο της εποχής μας: ο πατέρας παραμένει ο πιο παρεξηγημένος, ο πιο βουβός και ο πιο μοναχικός φιγούρα στο σύγχρονο οικογενειακό και κοινωνικό θέατρο.
Ο Ακρωτηριασμός του «Κουβαλητή»
Μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο που όριζε τον πατέρα με όρους χρήσης. Ήταν ο «πάροχος», ο άνθρωπος που έπρεπε να βγει έξω στη ζούγκλα της καθημερινότητας, να πολεμήσει με τους αριθμούς, να φέρει τους πόρους και να επιστρέψει στο σπίτι κουβαλώντας το βάρος της επιβίωσης όλων των άλλων. Αυτή η υλιστική θεώρηση γέννησε μια τραγωδία. Η κοινωνία αντάλλαξε την ψυχή του πατέρα με την ασφάλεια του πορτοφολιού του.
Το ανατρεπτικό παράδοξο της εποχής μας είναι ότι, ενώ σήμερα ζητάμε από τον άνδρα να αποτινάξει αυτό το παλιό, στεγνό πρότυπο και να γίνει συναισθηματικά παρών, το ίδιο το σύστημα τον τιμωρεί αν λυγίσει. Αν ο πατέρας δείξει φόβο, αν ομολογήσει ότι κουράστηκε να σηκώνει το βάρος, αν αφήσει μια χαραμάδα αμφιβολίας για το μέλλον, η μάζα τον μεταφράζει αμέσως ως «αδύναμο». Του ζητάμε να αισθάνεται, αλλά του απαγορεύουμε να κλάψει.
Η Αγάπη που Μεταφράζεται στη Σιωπή
Η μητρική αγάπη είναι μια αγκαλιά, μια λέξη, μια συνεχής παρουσία, είναι η μήτρα. Η πατρική αγάπη, όμως, έχει άλλη γλώσσα, μια γλώσσα που η σύγχρονη, θορυβώδης εποχή μας δυσκολεύεται να μεταφράσει. Η αγάπη του πατέρα κρύβεται στη σιωπηλή αγωνία του το βράδυ πριν κοιμηθεί. Κρύβεται στα ροζιασμένα χέρια, στην κούραση που καταπίνει για να μην ταράξει την ισορροπία του σπιτιού, στο γεγονός ότι στέκεται ένα βήμα πίσω, αφήνοντας χώρο στους άλλους να λάμψουν.
Ο πατέρας είναι, εξελικτικά και φιλοσοφικά, ο άνθρωπος που δεν σε κρατάει στην ασφάλεια της φωλιάς, αλλά σε σπρώχνει στον γκρεμό του κόσμου για να μάθεις να πετάς. Είναι αυτός που σε μαθαίνει να διαχειρίζεσαι την απόρριψη και την αποτυχία. Κι όμως, αυτή η απαραίτητη «σκληρότητα» της προετοιμασίας συχνά παρεξηγείται ως απόσταση. Σε μια εποχή που υπερκαταναλώνει το συναίσθημα και το κάνει φτηνό θέαμα, η δωρική, σιωπηλή παρουσία του πατέρα μοιάζει ξένη.
Το Σύγχρονο Συναισθηματικό Φάντασμα
Ζούμε στο τώρα, σε μια κοινωνία που αποθεώνει την ανοιχτή έκφραση, αλλά έχει αφήσει τον πατέρα να περιφέρεται σαν συναισθηματικό φάντασμα. Οι άνδρες σήμερα παλεύουν ανάμεσα σε δύο κόσμους: στον παλιό κόσμο του απρόσωπου «βράχου» και στον νέο κόσμο της ευαλωτότητας. Και είναι μόνοι τους σε αυτό. Δεν υπάρχουν κοινωνικά δίκτυα να τους στηρίξουν όταν νιώθουν ότι αποτυγχάνουν ως προστάτες, δεν υπάρχει κατανόηση για τη δική τους κατάθλιψη, για το δικό τους άγχος.
Όταν ένας πατέρας αποτυγχάνει υλικά, η κοινωνία τον απορρίπτει. Όταν αποτυγχάνει συναισθηματικά, τον καταδικάζει. Είναι ένας ρόλος παγιδευμένος σε μια διαρκή κρίση ταυτότητας, όπου η προσφορά του θεωρείται δεδομένη και η απουσία του ασυγχώρητη.
Όταν ο Ρόλος Χάνει το Φύλο Του
Υπάρχει όμως και μια άλλη, εξίσου συγκλονιστική πλευρά σε αυτό το παράδοξο. Στο μεγάλο κάδρο της ζωής, ο ρόλος αυτός αποδεικνύεται συχνά ασύμβατος με τα βιολογικά φύλα, όταν οι συνθήκες ανατρέπουν τα πάντα. Αναφέρομαι στις μάνες εκείνες που η μοίρα ή οι επιλογές των άλλων τις ανάγκασαν να «γίνουν» και πατεράδες. Η προσπάθεια αυτή δεν αφορά μια απλή σύγκριση, ούτε την ψευδαίσθηση ότι ένας άνθρωπος μπορεί πραγματικά να διπλασιαστεί. Αφορά την εξωπραγματική, σχεδόν βίαιη πίεση να αναγκαστείς να παίξεις έναν ρόλο έξω από τη φύση σου.
Το να είσαι η μήτρα που προσφέρει την απόλυτη ασφάλεια και, την ίδια στιγμή, να πρέπει να γίνεις ο «πρώτος ξένος» που κόβει τον ομφάλιο λώρο και σπρώχνει το παιδί στην αρένα του κόσμου, είναι ένας πνευματικός και συναισθηματικός ακροβατισμός. Είναι η απόλυτη μοναξιά μιας γυναίκας που καλείται να φορέσει το δωρικό ένδυμα της πατρικής ευθύνης, να κρύψει τις δικές της ρωγμές και να γίνει ο σκληρός βράχος, ενώ η βιολογία της διψά για τη ζεστασιά της αγκαλιάς. Μια υπέρβαση που συχνά λυγίζει το σώμα και την ψυχή, αποδεικνύοντας ότι η έλλειψη αυτού του ρόλου πονάει το ίδιο, όποιος κι αν αναγκάζεται να τον επωμιστεί.
Η Έξοδος από τη Σκιά
Η μεγαλύτερη απάτη της Παγκόσμιας Ημέρας του Πατέρα είναι ότι προσπαθεί να χωρέσει σε μια γιορτή την ευγνωμοσύνη για έναν άνθρωπο που μάθαμε να τον βλέπουμε μόνο όταν λείπει ή όταν αποτυγχάνει.
Ο πατέρας δεν είναι ούτε ο αλάνθαστος αρχηγός, ούτε ο απόμακρος χρηματοδότης των ονείρων μας. Είναι ένας άνθρωπος που κουβαλάει τις δικές του αμίλητες πληγές, τις δικές του ματαιώσεις και μια απέραντη, συχνά άδεξια αγάπη, που δεν έμαθε ποτέ να στριμώχνεται σε λέξεις.
Ίσως ο πιο ανατρεπτικός στοχασμός για σήμερα να μην είναι το τι θα του ευχηθούμε, αλλά το αν είμαστε διατεθειμένοι, για πρώτη φορά, να τον κοιτάξουμε στα μάτια και να του επιτρέψουμε να μην είναι τέλειος. Να του επιτρέψουμε, επιτέλους, να αφήσει κάτω τον κόσμο που κουβαλάει στην πλάτη του και να αναπνεύσει. Whether αυτός ο κόσμος κουβαλιέται από ανδρικούς ώμους, είτε από τις πλάτες μιας μάνας που έμαθε να αντέχει τη θύελλα μόνη της.
wellbeingbiology.substack
