Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η 1η Σεπτεμβρίου δεν είναι απλώς η πρώτη ημέρα του φθινοπώρου. Είναι η αρχή του νέου εκκλησιαστικού έτους, μια παράδοση που έχει τις ρίζες της στη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και συνδέεται με την περίφημη «Ίνδικτο».
Το εκκλησιαστικό ημερολόγιο ανοίγει σήμερα έναν νέο ετήσιο κύκλο, μέσα στον οποίο περιλαμβάνονται οι μεγάλες γιορτές, οι περίοδοι νηστείας και οι μνήμες των Αγίων.
Η ημερομηνία δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στον ρωμαϊκό και αργότερα στον βυζαντινό κόσμο χρησιμοποιούνταν η Ίνδικτος, ένας κύκλος δεκαπέντε ετών που είχε αρχικά διοικητικό και φορολογικό χαρακτήρα.
Τι ήταν η Ίνδικτος
Η λέξη προέρχεται από το λατινικό indictio, που συνδεόταν με την αναγγελία ή τον καθορισμό φορολογικών υποχρεώσεων.
Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία οι φορολογικές εκτιμήσεις και άλλες διοικητικές διαδικασίες οργανώθηκαν σταδιακά σε επαναλαμβανόμενους κύκλους. Ο δεκαπενταετής κύκλος της Ινδίκτου απέκτησε ιδιαίτερη σημασία και χρησιμοποιήθηκε και για τη χρονολόγηση επίσημων εγγράφων.
Με την πάροδο των αιώνων, η έναρξη της Ινδίκτου συνδέθηκε με την 1η Σεπτεμβρίου και η διοικητική αυτή πρακτική πέρασε στη βυζαντινή και στη συνέχεια στην εκκλησιαστική παράδοση.
Γι’ αυτό και στα εκκλησιαστικά ημερολόγια της ημέρας συναντάται η χαρακτηριστική φράση:
«Αρχή της Ινδίκτου, ήτοι του νέου έτους».
Η επιλογή του Σεπτεμβρίου είχε παράλληλα και πρακτική σημασία για τις αγροτικές κοινωνίες. Η περίοδος της προηγούμενης σοδειάς ολοκληρωνόταν και ξεκινούσε ένας νέος κύκλος προετοιμασίας για την καλλιέργεια.
Στην εκκλησιαστική παράδοση, ωστόσο, η ημέρα απέκτησε και έντονο θεολογικό περιεχόμενο.
Κατά τη Θεία Λειτουργία διαβάζεται η ευαγγελική περικοπή στην οποία ο Χριστός βρίσκεται στη συναγωγή της Ναζαρέτ και διαβάζει από τον Προφήτη Ησαΐα, αναφερόμενος στον «ενιαυτό του Κυρίου δεκτόν». Η συγκεκριμένη αναφορά συνδέθηκε με την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους.
Ο Συμεών ο Στυλίτης και η ζωή πάνω σε έναν στύλο
Η 1η Σεπτεμβρίου είναι ταυτόχρονα αφιερωμένη και σε μία από τις πιο ιδιαίτερες μορφές της χριστιανικής ασκητικής παράδοσης, τον Όσιο Συμεών τον Στυλίτη.
Ο Συμεών γεννήθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα στη βόρεια Συρία και, σύμφωνα με την παράδοση, στα νεανικά του χρόνια ασχολούνταν με τη βοσκή. Πολύ νωρίς στράφηκε στον μοναχισμό και ακολούθησε έναν ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο ζωής.
Η άσκησή του ήταν τόσο σκληρή ώστε ακόμη και άλλοι μοναχοί φέρεται να ανησυχούσαν για τις πρακτικές του. Αργότερα εγκαταστάθηκε σε περιοχή κοντά στο σημερινό Χαλέπι, όπου αναζήτησε ακόμη μεγαλύτερη απομόνωση.
Η φήμη του, όμως, είχε ήδη εξαπλωθεί.
Πλήθος ανθρώπων άρχισε να συγκεντρώνεται γύρω του για να ζητήσει συμβουλές, προσευχές και πνευματική καθοδήγηση. Προκειμένου να απομακρυνθεί από το πλήθος, ο Συμεών επέλεξε μια πρωτοφανή λύση: ανέβηκε πάνω σε έναν στύλο.
Αρχικά ο στύλος ήταν χαμηλός. Με τα χρόνια αντικαταστάθηκε από υψηλότερους, ενώ στην κορυφή υπήρχε μια μικρή πλατφόρμα όπου ο ασκητής προσευχόταν και νήστευε.
Παρά την απομόνωσή του, εξακολουθούσε να επικοινωνεί με όσους τον επισκέπτονταν από το έδαφος.
Ο Συμεών παρέμεινε πάνω στον στύλο για δεκαετίες, εκτεθειμένος στις καιρικές συνθήκες της Συρίας. Η ζωή του αποτέλεσε πρότυπο για ένα ολόκληρο ασκητικό ρεύμα.
Μετά τον θάνατό του εμφανίστηκαν και άλλοι ασκητές, κυρίως στη Συρία και τη Μικρά Ασία, οι οποίοι επέλεξαν να ζήσουν πάνω σε στύλους ή υπερυψωμένες κατασκευές. Έμειναν γνωστοί ως Στυλίτες.
Οι Άγιοι που τιμά σήμερα η Εκκλησία
Το εορτολόγιο της 1ης Σεπτεμβρίου περιλαμβάνει ακόμη τον Άγιο Αμμούν τον Διάκονο και τις Αγίες Τεσσαράκοντα Παρθένες και Ασκήτριες.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι σαράντα γυναίκες είχαν αφιερωθεί στην ασκητική ζωή και ο Αμμούν αποτελούσε τον πνευματικό τους καθοδηγητή. Κατά την περίοδο των διωγμών συνελήφθησαν επειδή αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την πίστη τους και υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο.
Την ίδια ημέρα τιμάται και ο Όσιος Μελέτιος ο Νέος, μία από τις σημαντικές μορφές του ελληνικού μοναχισμού. Καταγόταν από την Καππαδοκία και αργότερα εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Κιθαιρώνα, όπου αναπτύχθηκε γύρω του σημαντική μοναστική κοινότητα.
Η μνήμη του συνδέεται ιδιαίτερα με τη Μονή Οσίου Μελετίου, ένα από τα σημαντικά βυζαντινά μοναστικά συγκροτήματα της Αττικής.
Στο σημερινό εορτολόγιο περιλαμβάνεται επίσης ο Δίκαιος Ιησούς του Ναυή, διάδοχος του Μωυσή σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση. Το όνομά του συνδέεται με την είσοδο των Ισραηλιτών στη Γη της Επαγγελίας και την περίφημη αφήγηση για την πτώση των τειχών της Ιεριχούς.
Τιμώνται ακόμη οι Άγιοι Εύοδος, Καλλίστη, Αγαθόκλεια και Ερμογένης, ενώ ιδιαίτερη θέση για τη Μακεδονία έχει η Οσία Χάιδω, που σύμφωνα με την παράδοση καταγόταν από τον Στανό Χαλκιδικής και έζησε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα
Την 1η Σεπτεμβρίου γιορτάζουν, μεταξύ άλλων, τα ονόματα:
Αδαμάντιος, Αδαμαντίνη, Αθηνά, Ακριβή, Αντιγόνη, Ασπασία, Αφροδίτη, Διώνη, Δωδώνη, Ελπινίκη, Ερασμία, Ερατώ, Ερμηνεία, Ευτέρπη, Θάλεια, Θεανώ, Θεονόη, Θεονύμφη, Καλλίστη, Κλειώ, Κλεονίκη, Κλεοπάτρα, Κοραλία, Ραλλία, Μαργαρίτα, Μαριάνθη, Μελπομένη, Μόσχω, Ουρανία, Πανδώρα, Παρθένα, Πηνελόπη, Πολύμνια, Πολυνίκη, Σαπφώ, Τερψιχόρη, Τρωάς, Χάιδω, Χαρίκλεια, Ιησούς, Μελέτιος, Συμεών, Ισμήνη και Πολυτίμη, καθώς και τα αντίστοιχα υποκοριστικά και παραλλαγές τους.
Χρόνια πολλά σε όλους τους εορτάζοντες!
